Jest trenerem międzykulturowym i ekspertem programów szkoleniowych dla firm międzynarodowych. Doradza w zarządzaniu różnicami kulturowymi w biznesie oraz wspomaga pracowników i wolontariuszy wyjeżdżających za granicę. Działa również na polu naukowym, jest autorem artykułów z zakresu praktyki psychologii międzykulturowej. Jest współzałożycielką firmy Emic Lab, oferującej doradztwo oraz szkolenia z komunikacji i zarządzania międzykulturowego.
www.emic.pl

słowa kluczowe:
kultura, komunikacja, różnice kulturowe, indywidualizm, globalizacja, szacunek, zarządzanie

myśl przewodnia związana z książkami:
Warto czytać książki o danym kraju lub zapoznać się z literaturą etniczną. Pomoże nam to zrozumieć jak myślą ludzie z innych krajów, co jest dla nich ważne, jaki sens mają dla nich codzienne gesty, praca, rodzina, miłość.

moje naj-książki:
W pracy zawodowej zazwyczaj nie wykorzystuję książek. Proces wydawniczy książek sprawia, że wiedza w nich zawarta jest przestarzała wobec najnowszych badań z zakresu psychologii i zarządzania międzykulturowego. Dlatego, żeby wiedzieć co się dzieje w mojej dziedzinie, zazwyczaj przeszukuję internetowe bazy artykułów naukowych w recenzowanych czasopismach z tzw. listy filadelfijskiej.

Co innego książki nowe, a co innego klasyka. Wszyscy znają teorie i książki Geerta Hofstede’a - to był początek badań międzykulturowych. Nie wiedzieć czemu są wciąż cytowane, choć wiadomo już, że przez błędy metodologiczne i koncepcyjne wyników Hofstede’a nie da się obronić. Wprowadzają sporo zamieszania np. z badań Hofstede’a wynika, że Iran to kraj kobiecy (bardziej niż USA), w Grecji zawsze przestrzega się reguł, a Dania jest krajem skrajnie nieprzewidywalnym.

Robert J. House i in., "Culture, Leadership, and Organizations: The GLOBE Study of 62 Societies", Sage Publications, 2004
Robert J. House i in., "Culture and Leadership Across the World: The GLOBE Book of In-Depth Studies of 25 Societies", Lawrence Erlbaum, 2007

Na szczęście po latach niejasnych interpretacji oraz trudności w wyjaśnianiu różnic kulturowych w firmach międzynarodowych ukazały się dwie świetne książki. Są one podsumowaniem badań przeprowadzonych na 17 tysiącach menedżerów z trzech gałęzi przemysłu w 62 krajach na całym świecie w ramach projektu GLOBE przez zespół Roberta J. House’a. Wyniki tych badań zmieniły moje myślenie o zarządzaniu i stosowanej psychologii międzykulturowej. Okazało się, że doskonale mi pomagają we wspieraniu coraz bardziej globalizującego się biznesu. Pierwsza książka GLOBE ("Culture, Leadership and Organisations") opisuje 9 wymiarów kultur, na których uporządkowane są różne kraje. Pomaga to znaleźć odpowiedzi na pytania dotyczące codziennych spraw pojawiających się w zespołach międzynarodowych np. gdzie ważniejsze są plany i stuprocentowe przestrzeganie ich wykonania czy też gdzie pracownicy akceptują zarządzanie twardą ręką. W drugim tomie ("Culture and Leadership Across the World") sportretowanych jest 25 krajów pod względem stylów zarządzania. Są to szczegółowe opisy dzięki którym można zrozumieć m.in. dlaczego Francuzi znikają na dwie godziny z pracy w środku dnia, a Austriacy uwielbiają konflikt.

Jeśli wyjeżdżając za granicę do pracy lub na wakacje szukamy prawdziwego kontaktu z lokalną kulturą, warto przeczytać książki podróżnicze o danym kraju lub zapoznać się z tworzoną tam literaturą etniczną. Znajdziemy w nich odmienną perspektywę patrzenia na świat, a ta pomoże nam zrozumieć jak myślą ludzie z innych krajów, co jest dla nich ważne, jaki sens mają codzienne gesty, praca, rodzina, miłość.

Niewiele jest książek prawdziwie etnicznych (napisanych przez lokalnych pisarzy na potrzeby tamtejszego rynku) wydanych w Polsce. Te na naszym rynku należy czytać z dużą rozwagą pamiętając, że autorzy, skoro są publikowani na Zachodzie, piszą w kategoriach dla Zachodu zrozumiałych i atrakcyjnych, stereotypowych.

J. Krzywicki, "Wizerunek Europejczyków i kultury Zachodu w Azji i Afryce", Wydawnictwo TRIO, 2005

Osobom wyjeżdżającym do Indii szczególnie polecam rozdział "Obraz Zachodu w literaturze Hindi". To świetny przewodnik po różnicach między Zachodem a Indiami w komunikacji werbalnej i niewerbalnej. Danuta Stasik wybrała z książek Indusów te fragmenty, w których opisywane jest podejście do dystansu fizycznego między ludźmi w miejscach publicznych, tłumów, głośnego mówienia, własnego ciała, używania języka angielskiego.  W innych rozdziałach książki opisano jak postrzegani są przybysze z Zachodu w Japonii, Chinach czy Afryce. Dzięki cytatom z różnych książek etnicznych można spróbować zrozumieć jak czuje się w tłumie osoba o odmiennym kolorze skóry, jak wpływają na nas narodowe stereotypy, wieki wojen i kolonializm - to jest niezmiernie ważne przygotowanie dla białoskórych Polaków wybierających się do krajów Azji czy Afryki.

Amelie Nothomb, "Z pokorą i uniżeniem", Wydawnictwo Muza, 2000

Z kolei tym, którzy wybierają się na kontrakt do Japonii, polecam tę książkę. Od razu ostrzegam, że nie należy zbytnio brać do serca wynurzeń autorki na temat pozycji kobiety w społeczeństwie japońskim - są pełne niezrozumienia i etnocentryzmu. Warto za to uważnie przyjrzeć się scenom, w których  autorka opisuje siłę hierarchii w przedsiębiorstwie japońskim, dążenie do absolutnego mistrzostwa w wykonywaniu każdej czynności, niezachwianą lojalność wobec firmy i przełożonych, odpowiedzialność jednostki za postępowanie innych w grupie. Trzeba przy tym uważać, żeby nie dać się przekonać autorce, która komentując wydarzenia stawia kulturę japońską w negatywnym świetle - może to wynikać z niezrozumienia jej zasad.

W chwilach zmęczenia, w pociągu, w samolocie, w drodze z pracy sięgam po audiobooki. Czytane przez wprawnego aktora lub tworzone jak teatr radiowy pozwalają się zrelaksować, bawią, przenoszą w świat wyobraźni. Idealnym rozwiązaniem są książki obcojęzyczne - nie dość, że człowiek odpoczywa, to jednocześnie uczy się bez wysiłku. Żeby czytać książki obcojęzyczne trzeba znać bardzo dobrze język, w którym zostały napisane. Żeby słuchać nagranych książek - wystarczy tylko przeciętna znajomość języka, chwila spokoju i odtwarzacz mp3.

Neil Gaiman, "Anansi Boys", audiobook, HarperAudio, 2005

Moim ostatnim odkryciem jest książka Neila Gaimana pt. "Anansi Boys", którą czyta po angielsku Lenny Henry. Lektor genialnie potrafi zmienić akcent dopasowując go do płci, wieku i pochodzenia bohaterów. Niepotrzebna jest dodatkowa informacja do jakiej grupy etnicznej przynależy dana postać albo gdzie mieszka - od razu wiadomo, że szef bohatera to Londyńczyk, brat pochodzi z Karaibów, a ciotki to czarnoskóre kobiety z amerykańskich slumsów. Odkrywanie kolejnych osób dzięki głosowi Henry’ego to świetna zabawa.

Michaił Bułhakow, "Mistrz i Małgorzata", audiobook

Kolejna książka, którą odkryłam ostatnio w wersji audio, pochodzi z zupełnie innego kręgu kulturowego - to "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa. Czytana po rosyjsku przez zespół doskonałych aktorów jest wyreżyserowana zgodnie z najlepszymi prawidłami sztuki teatru radiowego. Słychać padający deszcz i muzykę Chopina kiedy Mistrz opowiada Bezdomnemu o romansie z Małgorzatą, Wolant mówi głosem, od którego ciarki chodzą po plecach, niemal czuć zapach róż, który przyprawia prokuratora Judei o migrenę.