Co motywuje pracownika?

Mimo, że dla większości osób jednym z ważniejszych powodów wykonywania pracy są pieniądze, to istnieje wiele innych sposobów, aby pracownicy zatrudnieni w firmie nieoferującej wysokich pensji czerpały z tego zajęcia satysfakcję.

Nie wszystkie przedsiębiorstwa zdają sobie sprawę możliwości stosowania pozapłacowych zachęt do efektywnej pracy swoich pracowników. Zwłaszcza w przypadku małych i średnich firm takie formy motywowania są o wiele skuteczniejsze niż niewielkie podwyżki pensji lub premie.

Wszystkie pozapłacowe bonusy oferowane przez przedsiębiorstwa można podzielić na trzy grupy:

• rozwiązania organizacyjne, czyli możliwość awansu, rodzaj wykonywanych zadań lub udział w zarządzaniu firmą,
• bodźce społeczno-psychologiczne, takie jak pochwały, wyróżnienia, pozytywna kultura organizacyjna,
• wyposażenie techniczne stanowiska pracy.

Struktura organizacyjna małych i średnich firm często ulega zmianom w zależności od liczby zatrudnionych osób, aktualnie wykonywanych zadań i sytuacji na rynku. Częste zmiany w organizacji przedsiębiorstwa dają możliwość awansowania zasłużonych w jakiś sposób dla firmy pracowników. Awans może być pionowy lub poziomy.

W pierwszym przypadku pracownik pozostaje w tym samym dziale lub zespole, ale znajduje się o szczebel wyżej w hierarchii firmy. Może się to łączyć z udziałem w zebraniach zarządu, uzyskania bonusów w postaci telefonu komórkowego lub przenośnego komputera.

Awans poziomy ma miejsce w przypadku przesunięcia osoby do zadań o większym prestiżu lub znaczeniu dla firmy.

Awans bywa jednak czasami demotywujący. Jeśli pracownik nie jest przygotowany do zarządzania lub bycia samodzielnym specjalistą, pracodawca może też w ten sposób stracić doświadczonego wykonawcę, a zyskać nieudolnego menedżera.

Wykrzesać zapał

Rodzaj wykonywanych czynności to także element motywujący lub demotywujący do pracy. Bywa jednak niedoceniony przez pracodawców, mimo że dość łatwo rozpoznać, które zadania dają pracownikowi na danym stanowisku satysfakcje, a które rodzą frustrację i stres.

Czasami inne sformułowanie polecenia lub pozostawienie pracownikowi swobody w wyborze metody wykonania zadania potrafi zmień żmudną pracę w twórczy zapał. Dodatkowo ważnym bodźcem identyfikowania się pracowników z firmą jest włączenie ich w podejmowanie decyzji ważnych dla całego zespołu.

W praktyce zwłaszcza duże firmy stosują wiele sposób, by włączyć szeregowych pracowników w procesy zarządzania. Mogą oni mieć możliwość wspólnego ustalania celów na następny rok, konsultowania z szefem decyzji ważnych dla firmy lub bycia informowanym o planach i zamierzeniach kierownictwa. W Ford Motor Company od dawna stosuje się zasadę "otwartych drzwi", która mówi, że podwładny może przyjść do szefa z nurtującą go sprawą i starać się wspólnie rozwiązać problem o każdej porze dnia.

Inne formy wzmacniania zaangażowania pracowników to udział w kapitale firmy. Pracownicy posiadają wówczas część udziałów lub akcji przedsiębiorstwa, albo są nimi nagradzani za osiąganie postawionych przed nimi celów.

Rzadko zdarza się, że załoga posiada 100% udziałów w kapitale firmy. Często jednak przy prywatyzacji przedsiębiorstw stosuje się tą formę motywacji pozapłacowej jako wynagrodzenie za dotychczasową pracę i zaangażowanie.

Publiczna pochwała

Niewiele jest bodźców, które działają na pracownika równie pozytywnie, co publiczna pochwała lub nadanie tytułu niosącego ze sobą autorytet. Pozytywny efekt osiąga się jednak wtedy, gdy pochwała udzielona jest zaraz po wykonaniu zadania. Nagroda w postaci wyróżnienia udzielona w kilka miesięcy po fakcie ma już niewielkie znaczenie motywacyjne.

Efektywnym motywatorem jest pozytywna kultura organizacyjna w firmie. Kultura organizacyjna to zbiór określonych wartości, norm i założeń wspólnych dla wszystkich pracowników danej organizacji. To inaczej tożsamość firmy, która określa klimat pracy, możliwość podnoszenia kwalifikacji, samodzielność w podejmowaniu decyzji oraz wzajemne relacje między pracownikami.

Silna kultura oparta na współzawodnictwie i rywalizacji prowadzi często do szybkiego rozwoju przedsiębiorstwa, ale pracownicy nie zawsze identyfikują się z jego celami i traktują biuro wyłącznie jako miejsce pracy. Badania dowodzą, że o wiele bardziej motywuje pracowników przyjazna atmosfera w pracy i mniejsza rywalizacja w zespole.

Lepszy długopis od podwyżki (czasem)

Ostatnim, często zapominanym, czynnikiem motywującym jest wyposażenie miejsca pracy. Kto choć raz musiał konkurować z kolegą z działu o wolne miejsce przy komputerze lub dostęp do telefonu, ten wie, jak ważne są podstawowe narzędzia na własnym biurku.

Niektóre przedsiębiorstwa nie zauważają tych niedogodności i kiedy muszą ciąć koszty, zaczynają od rzeczy całkiem niewielkich – spinaczy, papieru lub korzystania z telefonu. Takie działania mogą skutecznie nie tylko utrudnić wykonanie powierzonych zadań, ale też powodować konflikty o drobiazgi. Wydaje się, że pracownicy łatwiej znoszą brak podwyżki, niż kupowanie z własnej wypłaty długopisów i kopert.

Choć ludzie pracują głównie dla pieniędzy, to jednak pieniądze same w sobie rzadko są celem kilku lub kilkunastu godzin spędzonych w pracy. Oprócz wynagrodzenia ważne są również inne cechy firmy, a często umiejętnie stosowane bodźce pozapłacowe skuteczniej motywują pracowników niż wysoka pensja. Do tego nie wymagają wysokich nakładów, a efekty w postaci większego zaangażowania personelu są widoczne prawie natychmiast.