Najnowsze oferty pracy prosto na Twoją skrzynkę email. Otrzymuj za darmo.
Umowę o zakazie konkurencji należy zawrzeć na piśmie. Dopuszczalne jest ustanowienie zakazu konkurencji w innym dokumencie niż umowa o pracę, poprzez umieszczenie w umowie o pracę zakazu konkurencji osobno od innych oświadczeń, w załączniku do umowy o pracę.
Umowa nie może ograniczać się do powtórzenia treści art. 1011 § 1 KP. W zakresie określonym w umowie pracownik nie może:
W umowie należy określić, w jakim zakresie pracownik nie będzie mógł prowadzić działalności konkurencyjnej. Zakazem można objąć wszystkie lub niektóre formy prawne, w jakich pracownik mógłby konkurować z pracodawcą. W praktyce najczęściej zakazem obejmuje się wszystkie formy prawne.
Umowa zasadniczo dotyczy zakazu świadczenia pracy przez pracownika na rzecz podmiotu prowadzącego działalność konkurencyjną. Zakaz odnosi się do sytuacji, gdy pracownik wykonuje pracę na rzecz podmiotu konkurencyjnego:
Działalność konkurencyjna
Działalnością konkurencyjną jest wszelka działalność, która mogłaby w negatywny sposób wpływać na działalność prowadzoną przez pracodawcę.
Konkurencyjną może być działalność:
Pojęcie działalność jest szersze niż "interes" i obejmuje też pozagospodarczą działalność. Zakaz działalności obejmuje zatem prowadzenie przez pracownika we własnym imieniu lub za pośrednictwem osoby trzeciej działalności pokrywającej się z podstawowym lub ubocznym przedmiotem działań pracodawcy, niezależnie od ich rodzaju i celu, zarówno odpłatnych jak i nieodpłatnych.
W pojęciu działalności konkurencyjnej mieści się także:
ZAPAMIĘTAJ! W umowie należy określić co uznaje się za niedopuszczalną działalność konkurencyjną. Im ustalenia będą bardziej szczegółowe i dokładne, tym lepiej zostaną zabezpieczone interesy pracodawcy. |
Można zakazać prowadzenia działalności konkurencyjnej w ramach: umów cywilnoprawnych, działalności gospodarczej, pełnomocnictwa, członkostwa we władzach spółek, bezpłatnego doradztwa, pośrednictwa, pełnienia funkcji likwidatora, syndyka, zarządcy komisarycznego itd. Można zakazać nawet posiadania akcji czy udziałów konkurencyjnego podmiotu, chociaż jest to rzadko praktykowane. Można również określić rodzaje niedopuszczalnych prac czy stanowisk.
Niektóre z działań uznanych za konkurencyjne są zakazane przez inne przepisy, np. Kodeks Spółek Handlowych, Kodeks cywilny, Prawo spółdzielcze, ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawę prawo działalności gospodarczej. Tych zakazów przepisy KP nie naruszają.
Przykład:
Wobec osób zatrudnionych w zarządach spółek stosuje się zakazy konkurencji z KSH, a w sprawach przez te przepisy nieunormowanych - zakazy konkurencji z ustawy prawo działalności gospodarczej.
Z pracownikami objętymi ww. odrębnymi przepisami pracodawca nie musi zawierać umów o zakazie konkurencji. Pracodawca może jednak zawrzeć taką umowę, żeby uszczegółowić postanowienia zawarte w ww. przepisach.
Natomiast nie będzie zgodne z prawem ustanowienie w umowie zakazu podejmowania przez pracownika jakiejkolwiek działalności czy dodatkowego zajęcia. Zakaz musi bowiem dotyczyć działalności konkurencyjnej. Można natomiast w przepisach wewnętrznych (układ zbiorowy pracy, regulamin pracy) albo w umowie o pracę czy w zakazie konkurencji wprowadzić postanowienie, zgodnie z którym pracownik ma obowiązek informować pracodawcę o podjęciu każdej dodatkowej działalności czy zatrudnienia. Jeżeli pracownik poinformuje pracodawcę o podjęciu dodatkowego zatrudnienia czy działalności (które nie są konkurencyjne), pracodawca nie może zakazać ich podjęcia.
Przykłady działalności konkurencyjnej
W umowie najczęściej wskazuje się przykładowe wyszczególnienia rodzajów działalności konkurencyjnej. W praktyce pracownik może mieć jednak wątpliwości, czy podjęta przez niego dodatkowa działalność jest konkurencyjna. Z tego względu dobrze jest wprowadzić zapis, zgodnie z którym pracownik, w razie podjęcia każdego dodatkowego zatrudnienia czy działalności, informuje o tym pracodawcę. Pracodawca ocenia, czy są one konkurencyjne.
Jeżeli pracodawca uzna, że dodatkowa działalność pracownika jest konkurencyjna, może zakazać pracownikowi tej działalności. Jeżeli pracownik nie podporządkuje się tej decyzji, pracodawca ma prawo wyciągnąć wobec niego konsekwencje wynikające z naruszenia zakazu konkurencji. Pracownik będzie mógł wówczas odwołać się do sądu pracy, który ostatecznie rozstrzygnie, czy dodatkowa działalność jest/była konkurencyjna.
Przykład:
Anna Z. zamierza nabyć niewielką ilość akcji konkurencyjnej spółki. Informuje o tym pracodawcę. Pracodawca wyraża zgodę.
Marek T. zamierza nabyć pakiet kontrolny udziałów konkurencyjnej spółki. Informuje o tym pracodawcę. Pracodawca zakazuje pracownikowi nabycia tak dużej ilości udziałów.
Zakres terytorialny zakazu
W umowie należy ustalić zakres terytorialny zakazu. Może to być zakres:
Przy wyborze zakresu terytorialnego należy uwzględnić:
W praktyce najczęściej ustala się zakaz nieograniczony terytorialnie.
Konsekwencje naruszenia zakazu
Naruszając zakaz konkurencji pracownik narusza obowiązki pracownicze (nawet jeżeli nie powoduje tym szkody dla pracodawcy) i z tego powodu może ponieść konsekwencje.
Pracodawca może rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę za wypowiedzeniem, a w przypadkach ciężkiego naruszenia zakazu – bez wypowiedzenia. Umowę można rozwiązać nawet wtedy, gdy pracodawca nie poniósł szkody.
Powstanie szkody u pracodawcy na skutek naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika nie jest niezbędne dla wypowiedzenia albo natychmiastowego (dyscyplinarnego) rozwiązania umowy.
Naruszenie zakazu może skutkować także odpowiedzialnością porządkową. Pracodawca może także zastosować inne sankcje, np.:
Pracownik może jednocześnie:
Naruszenie zakazu konkurencji nie musi, ale może spowodować szkodę pracodawcy, np. przejęcie części klientów, podważenie pozycji na rynku, ograniczenie obszaru działania. Szkoda może być jednorazowa i niewielka, np. utrata jednego klienta.
Pracodawca, który poniósł szkodę wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji może dochodzić od pracownika wyrównania tej szkody na zasadach określonych w przepisach rozdziału I w dziale piątym, czyli art. 114 i nast. KP
Spowodowanie szkody pracodawcy wskutek naruszenia zakazu konkurencji przez pracownika skutkuje jego odpowiedzialnością materialną, przewidzianą w Kodeksie pracy. Oznacza to, że pracodawca otrzyma odszkodowanie, jeżeli udowodni, że poniósł szkodę z powodu zawinionego naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji.
Odpowiedzialność materialna pracownika opiera się na zasadzie winy. Oznacza to, że pracownik poniesie odpowiedzialność za działania zawinione przez niego umyślnie lub nieumyślnie.
Przesłankami odpowiedzialności pracownika za szkodę są:
Pracodawca musi udowodnić wszystkie wymienione wyżej przesłanki.
ZAPAMIĘTAJ! Za wyrządzoną szkodę pracodawca może dochodzić odszkodowania. Wysokość odszkodowania jest uzależniona od rodzaju winy pracownika. W przypadku nieumyślnego wyrządzenia szkody: |
W przypadku naruszenia zakazu konkurencji pracodawca ma szansę wykazać umyślną winę sprawcy, działającego przynajmniej z zamiarem ewentualnym (czyli pracownik godził się na szkodę pracodawcy).
Jeżeli bowiem pracownik podpisał umowę o zakazie konkurencji, trudno będzie mu powołać się na nieświadomość naruszenia zakazu oraz brak wyobrażenia o możliwości wyrządzenia pracodawcy szkody czy też przypuszczenie jej uniknięcia.
Pracodawca może udowadniać naruszenie zakazu konkurencji w następujący sposób:
Roszczenie o odszkodowanie przedawni się z upływem roku od powzięcia przez pracodawcę wiadomości o wyrządzonej szkodzie, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia. Jeżeli szkoda została wyrządzona umyślnie, roszczenie przedawni się z upływem 10 lat.
Jeżeli sąd przyzna pracodawcy odszkodowanie z powodu naruszenia zakazu konkurencji, nie oznacza to automatycznego ustania umowy o zakazie konkurencji. Sąd na żądanie pracodawcy lub pracownika może orzec o rozwiązaniu umowy.
Ponadto pracownik ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie przepisów prawa cywilnego za szkody wyrządzone pracodawcy czynami nieuczciwej konkurencji, które są określone w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Popełniając czyn nieuczciwej konkurencji pracownik narusza bowiem ustawę, której przepisy powinni wszyscy przestrzegać.
Spory
Spory dotyczące zakazu konkurencji rozpatrywane są przez sądy pracy w postępowaniu odrębnym. Strony w umowie mogą wybrać, który sąd z miejscowo właściwym będzie rozpatrywał spory. W braku takiego postanowienia stosuje się ogólne przepisy prawa pracy.
Podstawa prawna: