Najnowsze oferty pracy prosto na Twoją skrzynkę email. Otrzymuj za darmo.
Konkurencja - zakaz obejmujący członków rodziny
Umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy, a także po jego zakończeniu, jest umową pomiędzy pracodawcą i pracownikiem i nie może obejmować zobowiązań w stosunku do innych osób. Niezgodne z prawem jest również zobowiązanie pracownika do złożenia rocznego zeznania PIT za każdy rok po ustaniu stosunku pracy.
Przepisy prawa pracy przewidują dwa rodzaje umów o zakazie konkurencji – umowy zawierane na okres trwania stosunku pracy oraz umowy zobowiązujące do niepodejmowania działań konkurencyjnych wobec byłego pracodawcy po ustaniu zatrudnienia.
Bez względu jednak na rodzaj umowy jej stronami są pracodawca i pracownik. Z tego powodu umowa nie może obejmować zobowiązań w stosunku do innych osób. Ponadto wskazać należy, że w przepisach dotyczących umów o zakazie konkurencji mowa jest o pracowniku – a więc osobie pozostającej w stosunku pracy.
Dodatkowo, umowa o zakazanie konkurencji po ustaniu stosunku pracy może zostać zawarta jeśli pracodawca i pracownik mają dostęp do szczególnie ważnych informacji, których nie będą najprawdopodobniej posiadali członkowie rodziny pracownika.
W opisanej w pytaniu sytuacji można by jedynie rozważyć możliwość zawarcia innych umów (na podstawie Kodeksu cywilnego), których przedmiotem jest zakaz konkurencji. Umowy te musiałby być jednak podpisane przez małżonka, zstępnych lub wstępnych. Zgodnie z art. 3531 KC, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Jednak postanowienie umowy zobowiązujące małżonka, wstępnych i zstępnych pracownika do zachowania poufności podlegałoby ocenie, na podstawie art. 3531 KC, pod względem zgodności z zasadami współżycia społecznego i właściwościami (naturą) stosunku i mogłoby zostać uznane za nieważne.
Jeśli pracodawca chce zabezpieczyć się przed możliwością ujawnienia ważnych dla firmy informacji osobom trzecim, to jedyną możliwością jest zawarcie w umowie o pracę klauzuli zobowiązującej pracownika do zachowania poufności.
Złożenie zeznania rocznego PIT przez pracownika
Postanowienie zobowiązujące byłego pracownika przedstawiania przez niego zeznania PIT nie jest zgodne z prawem bez względu na to, czy umowa dotyczy zakazu konkurencji w trakcie, czy też po ustaniu stosunku pracy.
W przypadku pierwszej z tych umów wskazać należy na przepisy KP, które stanowią, że pracodawca oprócz podstawowego katalogu danych takich jak imię, nazwisko, imiona rodziców, data urodzenia, miejsce zamieszkania (adres do korespondencji), wykształcenie, przebieg dotychczasowego zatrudnienia, ma prawo żądać od pracownika podania jego innych danych osobowych, jeżeli podanie takich danych jest konieczne ze względu na korzystanie przez niego ze szczególnych uprawnień przewidzianych w prawie pracy.
Tymczasem zeznanie podatkowe zawiera wiele innych (niewskazanych w przepisach) danych i informacji o osobie, której dotyczy, jak również (w przypadku np. wspólnego rozliczania małżonków) o innych osobach.
Tym bardziej nie można zatem wymagać dostarczania takich danych już po ustaniu stosunku pracy. Zobowiązanie do przedstawiania corocznie (przez okres trwania zakazu) zeznania PIT jest równoznaczne z informowaniem pracodawcy o podjęciu pracy w nowej firmie. A to – zgodnie z orzecznictwem SN – jest niezgodne z prawem.
Z orzecznictwa wynika, że postanowienia umowy o zakazie konkurencji dotyczące konieczności informowania byłego pracodawcy o podjęciu pracy w nowej firmie czy otworzeniu działalności gospodarczej w okresie zakazu konkurencji, są niezgodne z prawem.
Warto jeszcze podkreślić, że pracodawca narusza również przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, która wymaga, aby pracodawca, który gromadzi określone dane osobowe, miał podstawę prawną do ich przetwarzania oraz aby zbierał wyłącznie dane osobowe adekwatne do celu, dla jakiego są one przetwarzane.
Można odmówić podpisania umowy
Co do zasady pracownik nie może sprzeciwić się podpisaniu umowy o zakazie konkurencji, a ewentualny sprzeciw uzasadniać będzie rozwiązanie z nim umowy o pracę. Jednak odmowa podpisania przez pracownika umowy o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej nie jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli przedstawiony przez pracodawcę projekt tej umowy zawierał postanowienia niezgodne z przepisami Kodeksu pracy.
W przypadku opisanym w pytaniu pracownika ma zatem prawo odmówić podpisania umowy. Może też umowę podpisać, a po zakończeniu stosunku pracy nie dostarczyć wymaganego umową zeznania PIT. W takim przypadku pracodawca będzie mógł domagać się realizacji umowy przed sądem, który rozstrzygnie o prawidłowości zapisów zawartych w umowie o zakazanie konkurencji.
konsultacja:
Maciej Nałęcz
Podstawa prawna:
Ważne orzeczenia: