Tabela 1 prezentuje wynagrodzenia całkowite w branży handlowej ze względu na rodzaj zajmowanego stanowiska. Jak widać, najniższe zarobki otrzymują pracownicy szeregowi, spośród których co dziesiąty zarabia poniżej 949 PLN. Przyczyna tak niskiej płacy może tkwić w fakcie, że spora część osób na tym stanowisku pracuje w nisko opłacanych sklepach i marketach. Najliczniejsi w tej branży specjaliści mają medianę wynagrodzeń poziomie 2550 PLN, a jednocześnie u jednej czwartej z nich płaca kształtuje się powyżej 4000 PLN. Najwyższe dochody mają dyrektorzy działu/oddziału. 50% z nich zarabia w przedziale od 4300 PLN do 12 000 PLN.  Z przedstawionych danych wynika również, że wraz ze wzrostem stanowiska rośnie różnica pomiędzy najlepiej i najgorzej zarabiającymi. Na szczeblu pracownika szeregowego 10% najlepiej zarabiających ma wynagrodzenie ponad 3 razy wyższe od 10% najniżej zarabiających. W przypadku specjalistów różnica ta jest prawie 5-krotna, a na szczeblu dyrektora działu/oddziału już 9- krotna.

Ze względu na specyfikę branży handlowej warto zobaczyć jak kształtuje się udział premii w wynagrodzeniu całkowitym pracowników. Wykres 1 prezentuje takie dane dla branży handlowej i ogółu badanych w IBW 2006. Wyraźnie widać, że na każdym stanowisku premia w branży handlowej stanowi ważny składnik wynagrodzenia. Już w przypadku pracownika szeregowego jej udział w całkowitej płacy wynosi 7,7% i jest o 3,9% wyższy w porównaniu do ogółu badanych na tym szczeblu pracowników. Specjaliści otrzymują w postaci premii ponad 11% swojego wynagrodzenia a najwyższy wskaźnik jej udziału występuje na stanowisku dyrektora (13.3%). 

W celu uzyskania pełniejszego obrazu wynagrodzeń w branży handlowej spójrzmy teraz na wykres przedstawiający rozkład zarobków. Jak widać (wykres 2) 56,3% osób zarabia w tym obszarze gospodarki poniżej 2500 PLN. Prawie jedna trzecia badanych ma dochody w przedziale od 2500 PLN do 5000 PLN. W grupie osób zarabiających  powyżej 10 000 PLN znajduje się 5,7% pracowników branży handlowej.

Zróżnicowanie wynagrodzeń w branży handlowej zależy również od sektora, w którym działa firma (tabela 2). Zdecydowanie najniższe zarobki występują w handlu detalicznym, gdzie połowa badanych zarabia pomiędzy 1300 PLN a 3200 PLN. Jednocześnie w tym obszarze zatrudnionych jest najwięcej badanych. Dla osób pracujących w handlu hurtowym mediana wynagrodzenia jest wyższa o 31% i wynosi 2500 PLN. Najwyższe zarobki osiągają pracownicy w firmach zajmujących się handlem międzynarodowym, gdzie co czwarty zatrudniony otrzymuję miesięcznie powyżej 5500 PLN.

Warto zwrócić również uwagę na nową kategorię firm w branży handlowej, a mianowicie firmy działające w obszarze handlu elektronicznego (e-commerce). Z licznych opracowań i danych statystycznych (m.in. GUS) wiadomo, że podmioty te bardzo dynamicznie rozwijają się na rynku, a część z nich (np. duże serwisy aukcyjne) wysokością swoich obrotów może konkurować z dużymi sieciami detalicznymi w kraju. Firmy działające w handlu elektronicznym zatrudniają też coraz więcej osób, dlatego warto przyjrzeć się jak kształtują się w nich płace. Nasze badanie pokazuje, że zarobki osób działających w sektorze e-commerce oscylują na poziomie 2585 PLN i są wyższe o 36% od dochodów osób zatrudnionych w handlu detalicznym. Co czwarta osoba zarabiała powyżej 4500 PLN a co dziesiąta powyżej 7800 PLN.

Świadczenia dodatkowe

W branży handlowej jednym z ważnych składników wynagrodzenia całkowitego są oprócz premii wszelkiego rodzaju świadczenia dodatkowe. Wykres 3 pokazuje, że pracownicy firm handlowych częściej w porównaniu do ogółu badanych otrzymują telefon komórkowy i samochód służbowy. Wynika to zapewne ze specyfiki i charakteru pracy w tej branży. Ciężko bowiem wyobrazić sobie sprawnie funkcjonującego przedstawiciela handlowego bez tych dodatków. Pracownicy branży handlowej częściej również mogą liczyć na bonusy w postaci ryczałtu na paliwo czy funduszu reprezentacyjnego. Stosunkowo mało osób otrzymuje natomiast akcje/udziały w firmie.

Wynagrodzenia w działach

Zobaczmy teraz jak kształtują się wynagrodzenia w poszczególnych działach firm działających w branży handlowej. Dane jasno pokazują, że najwyższe dochody mają zatrudnieni w dziale finansów i controllingu (4500 PLN). O blisko 23% niższe wynagrodzenie otrzymują następni w zestawieniu informatycy. W charakterystycznych dla branży działach exportu/importu oraz zakupów mediana płacy wynosi odpowiednio 3200 PLN i 3000 PLN. Najniższe dochody mają osoby zatrudnione w magazynie i przy obsłudze klienta. Zarabiają one 2,5-krotnie mniej niż pracownicy działu finansów i controllingu.

Wynagrodzenia w zależności od wielkości, rodzaju i kapitału firmy

Tabela 3 pokazuje, że w branży handlowej wynagrodzenia uzależnione są od wielkości firmy. Płace rosną wraz z wielkością firmy i to niezależnie od stanowiska. Stosunkowo najmniejsza różnica zarobków występuje na stanowisku pracownika szeregowego. W największych przedsiębiorstwach (powyżej 1000 pracowników) zarabiają oni 53% więcej niż w najmniejszych mikro-firmach. Dla stanowiska specjalisty różnica ta wynosi już 77% a na szczeblu kierownika aż 81%.

Co istotne, wraz z wielkością przedsiębiorstwa rośnie także dysproporcja płacy pomiędzy stanowiskami. W firmach zatrudniających do 9 pracowników dyrektor ma zarobki 3,7 razy wyższe od pracownika szeregowego. Natomiast w dużym przedsiębiorstwie (250-999 zatrudnionych) różnica ta jest już ponad 5 krotna.

W branży handlowej niezależnie od zajmowanego stanowiska zarobki są wyższe w firmach z przewagą kapitału zagranicznego (wykres 5). Największa różnica widoczna jest dla najliczniejszych w tej branży specjalistów. W firmach zagranicznych zarabiają oni 55% więcej niż w polskich. Podobna różnica widoczna jest na stanowisku dyrektora, który w firmie polskiej może liczyć na 6000 PLN, a w zagranicznej na 9275 PLN.

Warto również wspomnieć, że przewaga kapitału zagranicznego oznacza większą dysproporcję wynagrodzeń pomiędzy stanowiskami. Dyrektorzy w tych podmiotach zarabiają 5,5 razy więcej niż pracownicy szeregowi. W firmach polskich różnica zarobków pomiędzy tymi szczeblami jest 4 krotna.

Spójrzmy teraz jak kształtują się pałce w branży handlowej ze względu na rodzaj firmy (tabela 4). Jak widać zdecydowanie najwyższe wynagrodzenie mają osoby prowadzące własną działalność gospodarczą. Połowa z nich zarabia w przedziale od 2000 PLN do 7000 PLN. Mediana wynagrodzenia dla najliczniejszych w badaniu pracowników firm prywatnych wynosi 2300 PLN i jest o 35% niższa od płacy wspomnianych wcześniej osób prowadzących własną działalność. Najniższe dochody w branży handlowej mają zatrudnieni w firmach państwowych. Co dziesiąty z nich zarabia poniżej 1099 PLN.

Wynagrodzenia a staż pracy

W branży handlowej wynagrodzenia uzależnione są również od stażu pracy. Dane na wykresie 5 pokazują, że zarobki rosną wraz z doświadczeniem. Osoby rozpoczynające pracę  otrzymują przeciętnie 1500 PLN. Najwyższą medianę wynagrodzeń mają osoby ze stażem 11-15 lat i wynosi ona 3300 PLN. Dla osób z wyższym stażem płaca jest niższa o 10%.

Wynagrodzenia w regionach

Przyjrzyjmy się teraz jak kształtują się wynagrodzenia w firmach handlowych w poszczególnych regionach kraju (tabela 5). Tradycyjnie najwyższe płace mają pracownicy zatrudnieni na Mazowszu. Mediana ich wynagrodzenia wynosi 3000 PLN i jest o 30% wyższa od płacy osób zatrudnionych na północnym zachodzie kraju. Najgorzej w handlu zarabiają pracownicy z województw wschodnich, gdzie płace są niższe o 36% w porównaniu do regionu Mazowieckiego.

Co ciekawe, w regionie Mazowieckim występują największe różnice pomiędzy najlepiej i najgorzej zarabiającymi. Pensja 10% najlepiej uposażonych jest tam ponad 7 razy wyższa od zarobków najniżej opłacanych pracowników w branży. Dla porównania w województwach wschodnich różnica ta jest 5-krotna.

Zobaczmy jeszcze jak wyglądają wynagrodzenia w firmach handlowych w wybranych miastach Polski (wykres 6). Najniższa mediana płacy w zestawieniu jest w Łodzi i wynosi 2140 PLN. Zarobki w następnym w kolejności Krakowie są  natomiast o 12% wyższe. Pracownicy firm handlowych we Wrocławiu i Gdańsku zarabiają na tym samym poziomie (2500 PLN). Zdecydowanie najwyższa płaca jest w Warszawie. Mediana dochodów handlowców zatrudnionych w stolicy wynosi 3215 PLN i jest o 50% wyższa niż w Łodzi.

Wynagrodzenia a wykształcenie i znajomości języków obcych

Patrząc na dane zamieszone na wykresie 7, widzimy, że wynagrodzenia w branży handlowej rosną wraz z poziomem wykształcenia. Osoby które zakończyły edukację na poziomie podstawowym i zawodowym otrzymują wynagrodzenie na poziomie 1520 PLN. Dla osób z wykształceniem licencjackim i niepełnym wyższym płaca jest wyższa o 38% i wynosi 2100 PLN. Zdecydowanie najlepiej zarabiają pracownicy, którzy ukończyli studia wyższe. 

Jak wynika z tabeli 6, pracując w branży handlowej warto znać języki obce. Wraz ze wzrostem stopnia jego znajomości rośnie bowiem wynagrodzenie. Mediana zarobków osób znających język obcy na poziomie bardzo dobrym jest wyższa o 45% od mediany płacy tych, którzy go nie znają  w ogóle i o 32% od tych, którzy znają go słabo.

Wynagrodzenia kobiet i mężczyzn

Na koniec zobaczmy jeszcze jak w branży handlowej zarabiają mężczyźni i kobiety (tabela 7). Jak widać na każdym szczeblu w firmie mediana wynagrodzeń mężczyzn jest wyższa niż mediana płacy kobiet. Najwyższa różnica dotyczy stanowiska dyrektora, gdzie panie zarabiają o 38% mniej niż panowie. Wśród mężczyzn ponadto występuje też większa dysproporcja płacy pomiędzy stanowiskami. Dyrektor zarabia bowiem 4,5 razy więcej niż pracownik szeregowy. Wśród kobiet różnica w płacach pomiędzy tymi stanowiskami jest natomiast 3,5-krotna.

Podsumowanie

Z powyższych danych wynika, że płaca w firmach handlowych jest uzależniona od zajmowanego stanowiska. Najwięcej zarabiają dyrektorzy działu/oddziału (mediana płacy wynosi 7500 PLN). Na tym szczeblu występuje też największa dysproporcja płacy pomiędzy najlepiej i najgorzej zarabiającymi. Zdecydowanie najwyższe zarobki są w firmach zajmujących się handlem międzynarodowym, a najniższe w podmiotach z obszaru handlu detalicznego. Stosunkowo najlepiej w firmach handlowych zarabiają osoby z działu finansów i controllingu, gdzie mediana płacy wynosi 4500 PLN. Wyższe zarobki niezależnie od stanowiska mają osoby zatrudnione w firmach z udziałem kapitału zagranicznego, w dużych przedsiębiorstwach oraz na Mazowszu. Wynagrodzenie pracowników firm handlowych rośnie ze stażem pracy, poziomem wykształcenia i stopniem znajomości języka obcego. Kobiety na stanowisku dyrektora zarabiają o 38% mniej niż mężczyźni.

Wyjaśnienie terminów użytych w artykule:

• wynagrodzenie całkowite – miesięczne wynagrodzenie brutto przysługujące pracownikowi z uwzględnieniem wszystkich ruchomych dodatków pieniężnych, takich jak np. premie, nagrody itd.

• mediana – dzieli uporządkowany od najmniejszej do największej wartości zbiór danych na dwie równe części. Jeżeli wynosi ona np. 2000 zł oznacza to, że połowa osób zarabia poniżej 2000 zł a połowa powyżej 2000 zł. Dlaczego w naszym opracowaniach posługujemy się medianą a nie średnią arytmetyczną? Rozwiązanie to stosuje się dlatego, że mediana lepiej oddaje rzeczywisty poziom przeciętnych zarobków w danej populacji niż średnia, na którą bardzo wpływają wartości skrajne. Mała grupa bardzo dobrze zarabiających dyrektorów może
w dużym stopniu podwyższyć średnią wynagrodzeń. Wysokie zarobki dyrektorów nie wpłyną na medianę, której wartość pokaże jak naprawdę zarabia się w danej grupie.

• dolny kwartyl – odcina "dolną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli dolny kwartyl wynosi np. 1500 zł oznacza to, że 25% osób zarabia poniżej 1500 zł a 75% powyżej 1500 zł.

• górny kwartyl – odcina "górną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli górny kwartyl wynosi np. 3000 zł oznacza to, że 75% osób zarabia poniżej 3500 zł a 25% powyżej 3000 zł.

• pierwszy decyl - wartość, poniżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli pierwszy decyl wynosi 1000 PLN, to 1/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 9/10 powyżej 1000 PLN.

• dziewiąty decyl - wartość, powyżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli dziewiąty decyl wynosi 3000 PLN, to 9/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 1/10 powyżej 3000 PLN.

Artykuł pochodzi z serwisu wynagrodzenia.pl