Tabela 1 pokazuje jak kształtowały się wynagrodzenia całkowite w przedsiębiorstwach różnej wielkości w 2006 roku. Wyraźnie widać zależność - im większa firma, tym wyższa płaca. Mediana wynagrodzenia całkowitego w najmniejszych firmach, zatrudniających do 9 pracowników wynosi 1800 PLN i jest najniższa. Zdecydowanie najwyższe zarobki mają pracownicy największych podmiotów, zatrudniających ponad 1000 osób. Płaca 50% z nich kształtują się pomiędzy 2132 PLN a 5100PLN. Warto zwrócić uwagę, że niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa różnica pomiędzy 10% najlepiej i najgorzej zarabiających jest ponad 5-krotna.

Przyjrzyjmy się dokładniej, jak kształtowały się płace w przedsiębiorstwach ze względu na ich wielkość. Wykres 1 prezentuje rozkład wynagrodzeń w najmniejszych firmach zatrudniających do 9 pracowników. Jak widać, zdecydowana większość, bo aż 70,3%  badanych zarabia do 2500 PLN. Dochody 20,6% pracowników w tych firmach znajdują się w przedziale od 2500 PLN do 5000 PLN. Wynagrodzenie powyżej 10 000 PLN otrzymuje tylko 2,6% badanych.

W małych i średnich przedsiębiorstwach większość osób (70% i  64%) zarabia do 3000 PLN. Na wykresie 2 widać również wyraźnie, że odsetek osób zarabiających w najniższych przedziałach (do 2000 PLN) jest wyższy w firmach zatrudniających 10-49 pracowników, niż w podmiotach mających od 50 do 249 zatrudnionych.

W dużych przedsiębiorstwach, w których zatrudnionych jest od 250 do 999 pracowników, 55% osób zarabia do 3000 PLN (wykres 3). Dla największych podmiotów (powyżej 1000 zatrudnionych) odsetek ten wynosi 46,8%. W obydwu wspomnianych grupach dużych firm występuje stosunkowo niewielka ilość osób (2,2% i 1,4%) z wynagrodzeniem do 1000 PLN w porównaniu do mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. Jednocześnie jest w nich najwięcej pracowników osiągających dochody powyżej 10 000 PLN – odpowiednio 6% i 6,8%.

Aby uzyskać pełniejszy obraz wynagrodzeń całkowitych zobaczmy jeszcze, jak kształtuje się wielkość premii w przedsiębiorstwach różnej wielkości (tabela 2). Jak się okazuje, połowa pracowników z najmniejszych przedsiębiorstw w ogóle nie otrzymuje premii, natomiast w średnich firmach jej udział w dochodach wynosi już 7,7%. Dla połowy pracowników największych przedsiębiorstw może ona stanowić nawet 10,5% miesięcznych zarobków.

Wynagrodzenia na różnych szczeblach zarządzania

Przyjrzyjmy się teraz jak kształtują się wynagrodzenia całkowite na poszczególnych szczeblach zarządzania w przedsiębiorstwach różnej wielkości. Jak widać w tabeli 3, zarobki na każdym stanowisku rosną wraz z wielkością firmy. Mediana płacy pracowników szeregowych w mikro firmach wynosi 1450 PLN i jest o blisko 30% niższa, niż w firmach największych, zatrudniających ponad 1000 osób (2100 PLN). Różnica ta rośnie wraz ze szczeblem organizacyjnym i tak np. dla stanowiska specjalisty wynosi już 44% a dla prezesa/dyrektora generalnego - aż 76%. Warto również zauważyć, że dysproporcja płac pomiędzy kadrą zarządzającą a pracownikami niższych szczebli zwiększa się wraz z wielkością przedsiębiorstwa. W mikro i małych przedsiębiorstwach różnica zarobków prezesa i pracownika szeregowego jest ponad 4-krotna, w dużych przedsiębiorstwach ponad 7-krotna, a w największych (więcej niż 1000 osób) ponad 12-krotna.

Świadczenia dodatkowe

Świadczenia dodatkowe to coraz popularniejszy składnik wynagrodzeń pracowników. Analizując dane zawarte w tabeli 4 można zauważyć tendencję do częstszego stosowania tej formy płacy wraz ze wzrostem wielkości firmy. Nie jest to jednak reguła. We wszystkich przedsiębiorstwach najpopularniejszym świadczeniem dodatkowym jest niewątpliwie firmowy telefon komórkowy, który do dyspozycji ma 21,8% pracowników przedsiębiorstw zatrudniających do 9 pracowników i blisko 30% zatrudnionych w największych firmach. Jak widać, w dużych przedsiębiorstwach przywiązuje się większą wagę do takich świadczeń, jak: dodatkowa bezpłatna opieka medyczna, bezpłatne zajęcia sportowo-rekreacyjne czy dofinansowanie nauki. Większych różnic nie widać natomiast w przypadku samochodu służbowego, który zarówno w małych jak i dużych firmach przysługuje ok. 10% pracowników.

Wynagrodzenia w zależności od rodzaju firmy

Analizując dane dotyczące wynagrodzeń w firmach różnej wielkości (tabela 5) zauważymy, że najwyższe dochody mają osoby pracujące w firmach prywatnych. Mediana ich płacy w mikro przedsiębiorstwach wynosi 1750 PLN. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku osób pracujących w najmniejszych i największych firmach prywatnych różnica wynagrodzeń jest dwukrotna. Tradycyjnie już najniższe dochody osiągają pracownicy zatrudnieni w firmach państwowych i w sferze budżetowej.

Wynagrodzenia a kapitał firmy

Patrząc na dane zawarte w tabeli 6 zauważymy, że lepiej zarabia się w firmach z przewagą kapitału zagranicznego niż polskiego - i to niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. Wyraźnie widać jednak tendencję do zmniejszania się tych dysproporcji wraz ze wzrostem wielkości firmy. Dla pracowników zatrudnionych w najmniejszych przedsiębiorstwach (do 9 osób) różnica w dochodach w firmie polskiej i zagranicznej wynosi 1207 PLN, podczas gdy w największych firmach -  904 PLN.

Wynagrodzenia w poszczególnych regionach

Zobaczmy teraz, jak kształtują się wynagrodzenia całkowite w mikro, małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach w poszczególnych regionach naszego kraju (rysunek 1). Tradycyjnie już, najwyższe zarobki występują w regionie centralnym i to niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. Ich poziom w głównej mierze zdeterminowany jest przez wysokość płac w Warszawie i okolicach. Mediana wynagrodzeń wynosi w tym regionie od 2200 PLN w mikro przedsiębiorstwach do 4008 PLN w największych firmach. W dalszej kolejności znajdują się regiony zachodnie o bardzo zbliżonym do siebie poziomie płacy niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. Najniższa płaca jest w województwach z tak zwanej ściany wschodniej (podkarpackie, lubelskie, świętokrzyskie, podlaskie). Mediana dochodów pracowników z tego regionu wynosi w mikro przedsiębiorstwach 1400 PLN i jest o 43% niższa niż pensja ich odpowiedników z regionu centralnego. W małych, średnich dużych i największych przedsiębiorstwach pracownicy na wschodzie zarabiają przeciętnie 35% mniej niż w Warszawie i okolicach.

Rysunek 1. Mediana wynagrodzeń całkowitych ze względu na region i wielkość firmy.

Wynagrodzenia a płeć

Wyraźnie widać, że mężczyźni zarabiają więcej niż kobiety, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa (tabela 7). Największe dysproporcje płacy występują w dużych przedsiębiorstwach, zatrudniających ponad 100 pracowników. Mediana wynagrodzenia kobiet wynosi w nich 2700 PLN i jest o 25% niższa od mediany płacy mężczyzn.

Podsumowanie

Powyższe dane pokazują ogólną tendencję, że wraz ze wzrostem wielkości przedsiębiorstwa rosną płace pracowników w nim zatrudnionych. Mediana wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w firmach do 9 osób wyniosła 1800 PLN, a w zatrudniających ponad 1000 pracowników - 3200 PLN. Wynagrodzenia różnią się też w zależności od szczebla organizacji. Pracownicy szeregowi zarabiają w najmniejszych firmach blisko 30% mniej niż ci zatrudnieni w dużych podmiotach. Niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa najwyższe dochody osiągają pracownicy zatrudnieni w firmach z kapitałem zagranicznym oraz pracujący w regionie centralnym.

Wyjaśnienie terminów użytych w artykule:

• wynagrodzenie całkowite – miesięczne wynagrodzenie brutto przysługujące pracownikowi z uwzględnieniem wszystkich ruchomych dodatków pieniężnych, takich jak np. premie, nagrody itd.;

• mediana – dzieli uporządkowany od najmniejszej do największej wartości zbiór danych na dwie równe części. Jeżeli wynosi ona np. 2000 zł oznacza to, że połowa osób zarabia poniżej 2000 zł a połowa powyżej 2000 zł. Dlaczego w naszym opracowaniach posługujemy się medianą a nie średnią arytmetyczną? Rozwiązanie to stosuje się dlatego, że mediana lepiej oddaje rzeczywisty poziom przeciętnych zarobków w danej populacji niż średnia, na którą bardzo wpływają wartości skrajne. Mała grupa bardzo dobrze zarabiających dyrektorów może
w dużym stopniu podwyższyć średnią wynagrodzeń. Wysokie zarobki dyrektorów nie wpłyną na medianę, której wartość pokaże jak naprawdę zarabia się w danej grupie.

• dolny kwartyl – odcina "dolną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli dolny kwartyl wynosi np. 1500 zł oznacza to, że 25% osób zarabia poniżej 1500 zł a 75% powyżej 1500 zł.

• górny kwartyl – odcina "górną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli górny kwartyl wynosi np. 3000 zł oznacza to, że 75% osób zarabia poniżej 3500 zł a 25% powyżej 3000 zł.

• pierwszy decyl - wartość, poniżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli pierwszy decyl wynosi 1000 PLN, to 1/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 9/10 powyżej 1000 PLN.

• dziewiąty decyl - wartość, powyżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli dziewiąty decyl wynosi 3000 PLN, to 9/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 1/10 powyżej 3000 PLN.

Artykuł pochodzi z serwisu wynagrodzenia.pl