Artykuł obrazuje tendencje i zależności między poziomem wynagrodzenia, a wykształceniem zaobserwowane w roku 2006.

Wynagrodzenie całkowite

Jak wynika z tabeli 1 wraz z kolejnymi poziomami wykształcenia wzrasta wysokość zarobków. Najmniej zarabiają osoby z wykształceniem podstawowym. Mediana ich wynagrodzenia wynosi 1660 PLN. Połowa z nich zarabia w przedziale od 1200 PLN do 2500 PLN. Osoby z wykształceniem zawodowym zarabiają już o prawie 15% więcej. Mediana ich wynagrodzenia wynosi 1896 PLN. Na podobnym poziomie kształtują się zarobki osób z wykształceniem średnim, których połowa zarabia w przedziale 1350 – 2800 PLN z medianą równą 1900 PLN. Wykształcenie licencjackie i niepełne wyższe wiążą się z medianą wynagrodzenia równą 2150 PLN. Jest to o prawie 13% więcej w stosunku do osób z wykształceniem średnim. Na jeszcze wyższe wynagrodzenie mogą liczyć osoby, które ukończyły studia. W tej grupie wzrost wynagrodzenia wynosi 36% w stosunku do osób, które mają wykształcenie niepełne wyższe. Większe są także rozpiętości pomiędzy zarobkami osób najlepiej i najgorzej zarabiających w tej grupie. 10% najgorzej zarabiających osób z wykształceniem wyższym otrzymuje pensję mniejszą niż 1400 PLN. Z kolei 10% najlepiej opłacanych otrzymuje wynagrodzenie wyższe niż 8000 PLN. Studia podyplomowe podnoszą poziom zarobków o 12% w stosunku do osób z samym wykształceniem wyższym. Elitarna grupa absolwentów MBA może liczyć na zarobki prawie trzy razy wyższe niż osoby z dyplomem wyższej uczelni – mediana ich wynagrodzenia wynosi 8500 PLN. Różnice te wzrastają jeszcze bardziej w przypadku 10% najlepiej zarabiających pracowników w każdej z tych grup. Najlepiej wynagradzani pracownicy z dyplomem MBA zarabiają prawie trzy i pół raza więcej niż osoby bez studiów podyplomowych.

Poziom wykształcenia a wysokość premii

Jak wynika z tabeli, co najmniej 25% osób na każdym poziomie wykształcenia w ogóle nie otrzymuje premii. Najwyższe premie, powyżej 9000 PLN, otrzymuje grupa najlepiej zarabiających absolwentów MBA. Jeżeli przyglądniemy się medianom wysokości premii na różnych poziomach wykształcenia zauważymy, że początkowo, wraz ze wzrostem wykształcenia wysokość premii nie ulega zmianie i wynosi 100 PLN. Zmiana następuje dopiero w grupie osób, które ukończyły studia wyższe. Wysokość premii wzrasta wówczas dwukrotnie do 200 PLN. Absolwenci prestiżowych studiów MBA otrzymują pięć razy większą premię w porównaniu do osób bez wykształcenia wyższego (mediana 500 PLN). Różnice między niższymi poziomami wykształcenia pojawiają się natomiast wtedy, gdy przyjrzymy się grupie osób najlepiej zarabiających. Największe premie otrzymują wówczas pracownicy z niepełnym wyższym wykształceniem i, co ciekawe, pracownicy z wykształceniem podstawowym.

Zmiany wynagrodzenia w stosunku do ubiegłego roku

Dla pełnego obrazu wynagrodzeń na poszczególnych poziomach wykształcenia warto również przyjrzeć się zmianom, jakie w nich zaszły w ciągu ubiegłego roku (tabela 3).

W ubiegłym roku najwyższy odsetek pracowników, którzy zanotowali wzrost wynagrodzenia znajdował się w grupie absolwentów studiów MBA i wynosił 53,7%. Wśród osób z wykształceniem podstawowym jedynie 27% opisuje swoje obecne zarobki jako wyższe w porównaniu do wynagrodzenia sprzed roku. W tej też grupie najwyższy jest odsetek pracowników, których wynagrodzenie na przestrzeni ostatniego roku obniżyło się lub pozostało bez zmian. Taka sytuacja dotyczy 73% pracowników. Spadek wynagrodzenia w najmniejszym stopniu odczuli absolwenci studiów wyższych. Jedynie 8,9% deklaruje, że ich zarobki w ciągu ostatniego roku obniżyły się.

Wynagrodzenia w zależności od rodzaju wykształcenia

Wynagrodzenie w dużej mierze zależy również od kierunku ukończonych studiów. Tabela 4 przedstawia różnice w zarobkach osób legitymujących się dyplomem różnych kierunków.

Analizując różnice w zarobkach osób kończących różne kierunki studiów można zauważyć, że najwięcej zarabiają absolwenci studiów technicznych związanych z zaawansowanymi technologiami. Mediana ich zarobków wynosi 3500 PLN, a połowa ankietowanych absolwentów tych kierunków zarabia w przedziale 2300 - 5765 PLN. 10% najlepiej zarabiających uzyskuje wynagrodzenie powyżej 9000 PLN. Na relatywnie wysokie zarobki w stosunku do innych kierunków mogą liczyć również absolwenci takich studiów technicznych jak mechanika, budownictwo i przemysł ciężki. Mediana ich zarobków wynosi 3000 PLN i jest równa zarobkom absolwentów studiów ekonomicznych. Mediana zarobków absolwentów kierunków medycznych jest jedną z niższych wśród wszystkich kierunków studiów i wynosi 2280 PLN. Najmniej zarabiają absolwenci studiów pedagogicznych, których połowa zarabia pomiędzy 1480 PLN a 2750 PLN, z medianą równą 2000 PLN.

Wynagrodzenia w zależności od płci

W świetle otrzymanych wyników ważnym czynnikiem różnicującym poziom zarobków okazuje się być płeć. Poniżej w tabeli 5 podsumowano różnice wynagrodzenia na różnych poziomach wykształcenia ze względu na płeć.

Patrząc na tabelę 5 widać wyraźną tendencję wskazującą na wyższe zarobki mężczyzn niż kobiet. Różnice te są największe w przypadku grupy absolwentów studiów MBA. Mężczyźni w tej grupie zarabiają prawie 50 % więcej niż kobiety. Mediana zarobków kobiet na tym poziomie wykształcenia wynosi 6250 PLN, natomiast mężczyźni z dyplomem MBA mogą liczyć na zarobki równe 9200 PLN. Porównywalne różnice (ok. 45%)  pojawiają się także na innych poziomach wykształcenia. W przypadku wykształcenia średniego i niepełnego wyższego różnice wynoszą około 30% (o tyle więcej zarabiają mężczyźni w porównaniu do kobiet).

Dopełnieniem obrazu różnic w zarobkach między kobietami a mężczyznami jest wykres 1. Widać na nim wzrost tych różnic w miarę wzrostu wynagrodzenia przy takim samym poziomie wykształcenia. Im wyższe zarobki kobiet i mężczyzn są porównywane, tym większe różnice. Grupa najgorzej zarabiających mężczyzn uzyskuje wynagrodzenie o 25 % wyższe niż grupa najgorzej zarabiających kobiet. Różnice te wzrastają do 65 % gdy popatrzymy na grupy najlepiej zarabiające.

Wynagrodzenia w zależności od wieku i wykształcenia

Wiek również stanowi zmienną mającą wpływ na zróżnicowanie zarobków osób z różnym wykształceniem. W znacznej mierze wynika to z tego, iż wiąże się on ze stażem pracy oraz doświadczeniem zawodowym.

Powyższy wykres obrazuje wzrost wynagrodzeń wraz z wiekiem osób z różnym poziomem wykształcenia. Najwyższe dochody osiągają osoby w przedziale wiekowym 36–40 lat. Najsilniejszy wzrost płac występuje w grupie absolwentów MBA. Dla porównania, w grupie osób z wykształceniem wyższym tempo zmian jest znacznie wolniejsze. W wieku 36–40 lat osoby te zarabiają przeciętnie dwa razy więcej niż absolwenci studiów. Powyżej 40 roku życia obserwuje się niewielki spadek wysokości wynagrodzenia.

Rozkłady wynagrodzeń

Interesująca jest również analiza tego, jak rozkładają się wynagrodzenia wśród osób o takim samym poziomie wynagrodzenia. Poniżej znajdują się wykresy (3,4,5) przedstawiające procent osób zarabiających w poszczególnych przedziałach płacowych.

Jak wynika z wykresu 3 wśród osób z wykształceniem niższym niż wyższe ponad połowa zarabia mniej niż 2000 PLN. Tylko 0,4% przekracza próg wynagrodzenia 20001 PLN, i jedynie 2% zarabia powyżej 10001 PLN. Z kolei 75% osób zarabia mniej niż 3000 PLN. Najniższe wynagrodzenie, poniżej 1000 PLN, otrzymuje 9% osób z tej grupy.

Prawie połowa osób z wykształceniem wyższym (46%) zarabia powyżej 3001 PLN. Najwięcej osób (15%) znajduje się w przedziałach płacowych pomiędzy 1501 i 2000 PLN, oraz pomiędzy 2001 i 2500 PLN (13,5%). Nieco ponad 6% absolwentów studiów wyższych zarabia powyżej 10001 PLN. Na przeciwnym biegunie z zarobkami poniżej 1500 PLN znajduje się niecałe 14% osób. Jest to znacznie mniej niż w przypadku osób z niższymi poziomami wykształcenia (wykres 3), wśród których ten odsetek wynosi prawie 33%.

W grupie tej najwyższy jest procent osób zarabiających powyżej 10001 PLN. Odsetek osób otrzymujących wynagrodzenie na takim poziomie wynosi prawie  9%.  Ukończenie studiów podyplomowych zmniejsza jednocześnie prawdopodobieństwo zarobków niższych niż 1500 PLN. Jedynie niecałe 10% badanych zarabia w tym przedziale płacowym. Najliczniejsze grupy pracowników znajdują się w przedziałach 1501 – 2000 PLN oraz 2001 – 2500 PLN. Nie są one jednak bardzo liczne i razem stanowią 25% wszystkich pracowników z ukończonymi studiami podyplomowymi.

Wynagrodzenie a znajomość języków obcych

Znajomość języków obcych jest niezwykle ważnym elementem kwalifikacji pracownika. Warto więc przeanalizować związek różnych poziomów kompetencji językowych z wynagrodzeniem (tabela 6).

Patrząc na wynagrodzenie osób znających różne języki obce, możemy zauważyć, że najwyższe zarobki osiągają osoby ze znajomością języka francuskiego (tabela 6). Mediana zarobków osób znających ten język wynosi 3241 PLN i jest o ponad 20% wyższa niż wynagrodzenia osób znających język rosyjski. Dodatkowo, 10% najlepiej zarabiających osób wśród posługujących się językiem francuskim zarabia powyżej 11500. W grupie tej bardzo duże są rozpiętości pomiędzy najlepiej i najgorzej zarabiającymi. 10% najgorzej zarabiających otrzymuje prawie 8 razy niższe zarobki od najlepiej wynagradzanych. Z wyższymi zarobkami wiąże się także znajomość języka hiszpańskiego, dla którego mediana zarobków wynosi 3100 PLN. Osoby ze znajomością angielskiego zarabiają 3000 PLN.

Jak wynika z zestawienia zarobków osób z różną znajomością języków obcych (tabela 7), generalna tendencja jest taka, iż znajomość języków wiąże się ze wzrostem wynagrodzeń. Znajomość dwóch języków powoduje wzrost płacy prawie o 20% w stosunku do znajomości jednego. Znajomość trzech języków jeszcze bardziej wpływa na wzrost zarobków. Są one o 35% wyższe w stosunku do wynagrodzenia osób znających tylko jeden język obcy. 10% najlepiej zarabiających osób znających trzy języki zarabia powyżej 15000 PLN. Jest to o prawie 90% więcej niż grupa najlepiej zarabiających znających tylko jeden język w stopniu dobrym lub bardzo dobrym.

Jeżeli przyglądniemy się zależnościom pomiędzy stopniem znajomości konkretnego języka a poziomem wynagrodzenia, możemy zauważyć, że brak znajomości języka angielskiego najmocniej wiąże się z niższym wynagrodzeniem (tabela 8). Mediana zarobków osób, które języka angielskiego nie znają jest niższa o prawie 40% od wynagrodzenia osób, które w stopniu bardzo dobrym władają tym językiem. Jak widać w tabeli 8 znajomość języka angielskiego wiąże się również z największymi różnicami w wynagrodzeniu pomiędzy osobami, które nie posługują się w ogóle tym językiem a tymi, którzy władają nim bardzo dobrze. Najmniej różnicuje pracowników znajomość języka rosyjskiego. Osoby, które posługują się nim bardzo dobrze zarabiają nieco ponad 15% więcej niż ci, którzy tego języka nie znają w ogóle.

Jak wynika z tabeli 9, ważną zmienną modyfikującą wpływ znajomości języków na wynagrodzenie jest zajmowane stanowisko. O ile bowiem w przypadku pracownika szeregowego znajomość dodatkowych języków nie powoduje znaczącego wzrostu wynagrodzenia, o tyle w przypadku stanowisk na najwyższym szczeblu zarządzania  sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Znajomość więcej niż dwóch języków wiąże się z 2,5 krotnie większym wynagrodzeniem niż w przypadku osób, które nie władają żadnym językiem. Znajomość języków odgrywa znaczną rolę również na poziomie stanowisk kierowniczych. Wynagrodzenie kierownika znającego w stopniu dobrym przynajmniej dwa języki jest prawie o 50 % wyższe niż wynagrodzenie osoby bez znajomości języka.

Podsumowanie

Wyniki badań nie odbiegają od intuicyjnego przekonania, że osoby lepiej wykształcone są wynagradzane. Na precyzję szczegółowych danych z pewnością ma wpływ zróżnicowanie wielkości poszczególnych badanych grup – np. w badaniu uczestniczyło ponad 200 razy więcej osób z wykształceniem wyższym, niż z podstawowym. W ostatnim akapicie warto zwrócić uwagę na bardzo interesujący obraz zależności pomiędzy ilością opanowanych języków a wysokością wynagrodzeń. Przy postępującej globalizacji gospodarki i integracji Polski z UE wpływ ten zapewne będzie się pogłębiał.

Wyjaśnienie terminów użytych w artykule:

• wynagrodzenie całkowite – miesięczne wynagrodzenie brutto przysługujące pracownikowi z uwzględnieniem wszystkich ruchomych dodatków pieniężnych, takich jak np. premie, nagrody itd.;

• mediana – dzieli uporządkowany od najmniejszej do największej wartości zbiór danych na dwie równe części. Jeżeli wynosi ona np. 2000 zł oznacza to, że połowa osób zarabia poniżej 2000 zł a połowa powyżej 2000 zł. Dlaczego w naszym opracowaniach posługujemy się medianą a nie średnią arytmetyczną? Rozwiązanie to stosuje się dlatego, że mediana lepiej oddaje rzeczywisty poziom przeciętnych zarobków w danej populacji niż średnia, na którą bardzo wpływają wartości skrajne. Mała grupa bardzo dobrze zarabiających dyrektorów może
w dużym stopniu podwyższyć średnią wynagrodzeń. Wysokie zarobki dyrektorów nie wpłyną na medianę, której wartość pokaże jak naprawdę zarabia się w danej grupie.

• dolny kwartyl – odcina "dolną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli dolny kwartyl wynosi np. 1500 zł oznacza to, że 25% osób zarabia poniżej 1500 zł a 75% powyżej 1500 zł.

• górny kwartyl – odcina "górną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli górny kwartyl wynosi np. 3000 zł oznacza to, że 75% osób zarabia poniżej 3500 zł a 25% powyżej 3000 zł.

• pierwszy decyl - wartość, poniżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli pierwszy decyl wynosi 1000 PLN, to 1/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 9/10 powyżej 1000 PLN.

• dziewiąty decyl - wartość, powyżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli dziewiąty decyl wynosi 3000 PLN, to 9/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 1/10 powyżej 3000 PLN.

Artykuł pochodzi z serwisu wynagrodzenia.pl