Już po raz trzeci wynagrodzenia.pl wraz z czołowymi polskimi portalami (wp.pl, infopraca.pl, pracuj.pl, jobpilot.pl, bankier.pl, cvonline.pl, jobs.pl) przeprowadziło Internetowe Badanie Wynagrodzeń (IBW). Jest to największe w Polsce pozarządowe badanie płac. Uczestniczyło w nim ponad 63 000 osób. W obliczeniach uwzględnione zostały dane 56 014 osób. Niniejszy artykuł jest podsumowaniem najważniejszych wyników.

Jak widać w tabeli 1, mediana wynagrodzeń mężczyzn jest wyższa o 36% od mediany płacy kobiet. Ponadto 10% pań zarabia poniżej 1100 PLN. Największa dysproporcja płac występuje w grupie 10% najlepiej zarabiających, gdzie mężczyźni osiągają o 57% wyższe dochody niż kobiety. Panowie mają też wyższy (o 5,4%) udział premii w wynagrodzeniu całkowitym.

Aby dokładniej zobaczyć różnice w dochodach mężczyzn i kobiet, przyjrzyjmy się rozkładom wynagrodzeń ze względu na płeć. Na wykresie 1 widać, że zdecydowanie więcej kobiet niż mężczyzn zarabia w najniższych przedziałach płacowych. Ponad 61% pań otrzymuje wynagrodzenie do 2500 PLN, podczas gdy u mężczyzn wskaźnik ten oscyluje na poziomie 43%. Różnicę na korzyść mężczyzn widać również w grupach osób najlepiej zarabiających. Blisko 6,6% panów osiąga dochody powyżej 10 000 PLN, natomiast wśród pań tylko 2,5% może się pochwalić takimi zarobkami.

Przyjrzyjmy się teraz, jak kształtują się wynagrodzenia na poszczególnych stanowiskach ze względu na płeć. Tabela 2 pokazuje, że niezależnie od szczebla w organizacji mężczyźni mają wyższe zarobki niż kobiety. Ponadto dysproporcja płacy zwiększa się wraz z ważnością zajmowanego stanowiska. W przypadku pracowników szeregowych mediana wynagrodzeń mężczyzn jest o 15% wyższa od mediany płacy kobiet. Dla specjalistów różnica ta wynosi już 23%, a najwyższa jest w przypadku prezesa/dyrektora generalnego. Na tym szczeblu organizacji panowie zarabiają o ponad 120% więcej niż panie. Dane te potwierdzają powszechne przekonanie o dyskryminacji kobiet na stanowiskach kierowniczych. Przejawia się ono nie tylko w kwestii liczebności (co potwierdziły również nasze badania), ale także w kwestii wysokości zarobków.

Świadczenia dodatkowe

Tabela 3 prezentuje odsetek kobiet i mężczyzn otrzymujących określone świadczenia dodatkowe. Jak widać, zdecydowanie najczęstszym rodzajem dodatku w przypadku obu płci jest telefon komórkowy. Otrzymuje go jednak blisko 14% więcej mężczyzn niż kobiet. Panowie częściej niż panie mogą również liczyć na bonus w postaci laptopa do osobistego użytku, samochodu służbowego czy dodatkowego ubezpieczenia. Dużych różnic między płciami nie widać natomiast w przypadku szkoleń wybieranych według własnego uznania czy dofinansowania nauki.

Wynagrodzenia mężczyzn i kobiet w poszczególnych branżach

Analizując dane zawarte w tabeli 4 zauważymy, że różnice w zarobkach mężczyzn i kobiet uzależnione są od branży, w której są oni zatrudnieni. Największe dysproporcje dochodów występują w telekomunikacji, gdzie mediana wynagrodzeń mężczyzn jest o 81% wyższa od mediany płacy kobiet. Związane jest to zapewne ze specyfiką tej branży, w której tradycyjnie dominują mężczyźni. Duże różnice zanotowano również w przypadku sektora bankowego, gdzie panowie mają dochody o 65% wyższe niż panie oraz w ubezpieczeniach (54,9%). Najmniejsze dysproporcje płacy występują w służbie zdrowia oraz logistyce, transporcie i spedycji. Mężczyźni otrzymują tam odpowiednio o 165 PLN i 200 PLN więcej niż kobiety. Jedyną branżą, w której kobiety zarabiały więcej (o 2,6%) niż mężczyźni jest kultura i sztuka. Wydaje się to być zrozumiałe, zważywszy na ich dominację liczebną w tym obszarze gospodarki.

Zobaczmy teraz jak szczegółowo wyglądają wynagrodzenia w przykładowych branżach. Tabela 5 przedstawia zarobki ze względu na płeć w usługach. Na stanowisku pracownika szeregowego mężczyźni zarabiają nieznacznie więcej (o 12%) niż kobiety. Na stanowisku specjalisty różnica ta wynosi już jednak 25%. Największe dysproporcje w branży usługowej występują na szczeblu prezesa/dyrektora generalnego, gdzie występuje prawie dwukrotna różnica dochodów na korzyść mężczyzn.

Tabela 6 prezentuje wynagrodzenia całkowite ze względu na płeć w sektorze bankowym. Jak widać 50% mężczyzn na stanowiskach szeregowych zarabia pomiędzy 1900 PLN a 3300 PLN. Jednocześnie wynagrodzenie połowy kobiet jest na tym szczeblu o blisko 24% niższe i mieści się w przedziale od 1500 PLN do 2700 PLN. Co ciekawe 10% procent pań zarabia do 1400 PLN na stanowisku specjalisty, a więc dokładnie tyle samo jak 10% mężczyzn, ale na stanowisku pracownika szeregowego, czyli niższym. Największa dysproporcja wynagrodzenia ma miejsce na szczeblu dyrektora działu/oddziału i wynosi 59% na korzyść mężczyzn.

Wynagrodzenia kobiet i mężczyzn w poszczególnych działach

Przyjrzyjmy się teraz jak wyglądają zarobki kobiet i mężczyzn w poszczególnych działach. Zarówno jedni jak i drudzy najwyższe dochody otrzymują w dziale finansów i controllingu, a najniższe w magazynie. Największa różnica w dochodach występuje w dziale sprzedaży, gdzie mężczyźni mają o 57% wyższe zarobki. Wysokie dysproporcje są również w działach administracyjnych i biurach zarządu oraz finansach i controllingu. Mediana wynagrodzeń kobiet jest w nich o 33% niższa od mediany płac mężczyzn. Stosunkowo najmniejsza różnica dochodów dotyczy zatrudnionych w magazynie. Tam panowie zarabiają 11% więcej niż kobiety. Jedynym działem, w którym płace kobiet i mężczyzn są równe, jest dział logistyki i transportu.

Aby uzyskać pełniejszy obraz zarobków mężczyzn i kobiet przyjrzymy się bliżej dwóm wybranym działom. Tabela 8 prezentuje wynagrodzenia całkowite ze względu na płeć w dziale sprzedaży. Jak widać, zarobki kobiet i mężczyzn rosną wraz ze szczeblem organizacyjnym. W tym samym kierunku rośnie także różnica w wynagrodzeniach na korzyść mężczyzn. Na stanowisku pracownika szeregowego wynosi ona 33%, a najwyższy poziom osiąga dla szczebla dyrektora oddziału, gdzie mężczyźni zarabiają o 62% więcej niż kobiety.

Patrząc na dane zawarte w tabeli 9 zauważamy, że na stanowisku pracownika szeregowego w działach administracyjnych i biurach zarządu różnica w zarobkach kobiet i mężczyzn jest niewielka. Dysproporcja płac rośnie jednak wraz ze szczeblem organizacyjnym i w przypadku dyrektora oddziału wynosi już 76% na korzyść mężczyzn. Co ciekawe, zarobki kobiet rosną po przejściu ze stanowiska kierownika na stanowisko dyrektora działu o 17%, podczas gdy u mężczyzn wzrost ten wynosi aż 81%. Jest to jeden z dowodów na wciąż istniejącą dyskryminację płacową kobiet na najwyższych szczeblach w organizacji.

Wynagrodzenia kobiet i mężczyzn w zależności od kapitału, rodzaju i wielkości firmy

Rozpiętości w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn widać również, gdy przyglądamy się firmom z różnym rodzajem kapitału. Z analizy danych na wykresie 2 wynika, że zdecydowanie lepiej zarabiają zarówno kobiety (mediana 3000 PLN) jak i mężczyźni (mediana 3900 PLN) w firmach z przewagą kapitału zagranicznego. Jednocześnie w polskich i w zagranicznych firmach mężczyźni zarabiają przeciętnie 29% więcej niż kobiety.

Analizując dane zawarte w tabeli 10 można zauważyć, że różnice w zarobkach kobiet i mężczyzn w przedsiębiorstwach różnej wielkości są mniej więcej podobne. Dysproporcje na korzyść mężczyzn wahają się od 25% w firmach zatrudniających 250-999 pracowników do 33% w największych firmach (ponad 1000 zatrudnionych).

Zarówno kobiety, jak i mężczyźni mają najwyższe wynagrodzenia, kiedy prowadzą własną działalność gospodarczą (wykres 3). Mediana dochodów wynosi w tym wypadku: dla pań 3000 PLN, a dla panów 4000 PLN. Tradycyjnie najniższe zarobki dla obu płci występują w firmach ze sfery budżetowej i komunalnej. Tutaj również różnica pomiędzy zarobkami mężczyzn i kobiet jest najmniejsza  i wynosi 20%.

Wiek i staż pracy

Przyjrzyjmy się teraz, jak kształtują się wynagrodzenia mężczyzn i kobiet w zależności od wieku i stażu pracy. Jak widać na wykresie 4, zarobki zarówno kobiet jak i mężczyzn rosną dynamicznie w początkowych latach kariery zawodowej. Najwyższy poziom osiągają w przedziale wiekowym 31-35 lat, gdzie mediana wynagrodzeń mężczyzn wynosi 3800 PLN, a kobiet 2700 PLN. Różnica pomiędzy zarobkami na korzyść mężczyzn również zwiększa się z wiekiem i wynosi od 18% dla 16-25-latków do poziomu 42% w przypadku osób znajdujących się w przedziale wiekowym 36-40 lat. Najmniejsze dysproporcje widać natomiast w najstarszej grupie wiekowej (powyżej 51 lat), gdzie mężczyźni zarabiają tylko 12% więcej niż kobiety.

W tabeli 11 zaprezentowano wynagrodzenia całkowite ze względu na płeć oraz staż pracy. Jak widać, niezależnie od posiadanego stażu pracy mężczyźni mają wyższe wynagrodzenia. Co ciekawe, najmniejsza różnica płac występuje nie w początkowych latach kariery, ale wśród osób najbardziej doświadczonych – ze stażem pracy powyżej 30 lat. Mężczyźni z takim doświadczeniem osiągają dochody zaledwie o 5% wyższe niż kobiety. Największa dysproporcja płac dotyczy osób z 6-8 letnim stażem i wynosi 40%.

Wykształcenie a zarobki kobiet i mężczyzn

Spójrzmy jeszcze jak kształtują się wynagrodzenia ze względu na płeć i poziom wykształcenia (wykres 5). Dane wskazują, że płace zarówno mężczyzn jak i kobiet rosną w miarę proporcjonalnie do wykształcenia. Jedynym odstępstwem jest w tym wypadku tytuł MBA. Uzyskanie go oznacza dla kobiet i mężczyzn ponad 2,5-krotny wzrost wynagrodzenia w porównaniu do zarobków osób legitymujących się wyższym wykształceniem. Ponadto zaobserwowane różnice w zarobkach na korzyść mężczyzn wahają się od 28% w grupie osób z wykształceniem średnim do 46-47% z wykształceniem wyższym, podyplomowym i z tytułem MBA.

Podsumowanie

Z powyższych danych wynika, że istnieją widoczne różnice w zarobkach kobiet i mężczyzn. Mediana wynagrodzeń mężczyzn wynosi 2900 PLN i jest wyższa o 36% od mediany płacy kobiet. Panie zarabiają mniej na każdym szczeblu organizacji, przy czym największe różnice widoczne są na stanowiskach kierowniczych. Zdecydowanie więcej kobiet niż mężczyzn zarabia w najniższych przedziałach płacowych – do 2500 PLN. Jedyną branżą, w której kobiety są lepiej opłacane, jest kultura i sztuka. Nie zanotowano również różnic w dochodach obu płci w dziale transportu, logistyki i spedycji. Mężczyźni mają wyższe dochody niezależnie od wieku, stażu pracy, wielkości i rodzaju firmy.

Wyjaśnienie terminów użytych w artykule:

• wynagrodzenie całkowite – miesięczne wynagrodzenie brutto przysługujące pracownikowi z uwzględnieniem wszystkich ruchomych dodatków pieniężnych, takich jak np. premie, nagrody itd.

• mediana – dzieli uporządkowany od najmniejszej do największej wartości zbiór danych na dwie równe części. Jeżeli wynosi ona np. 2000 zł oznacza to, że połowa osób zarabia poniżej 2000 zł a połowa powyżej 2000 zł. Dlaczego w naszym opracowaniach posługujemy się medianą a nie średnią arytmetyczną? Rozwiązanie to stosuje się dlatego, że mediana lepiej oddaje rzeczywisty poziom przeciętnych zarobków w danej populacji niż średnia, na którą bardzo wpływają wartości skrajne. Mała grupa bardzo dobrze zarabiających dyrektorów może
w dużym stopniu podwyższyć średnią wynagrodzeń. Wysokie zarobki dyrektorów nie wpłyną na medianę, której wartość pokaże jak naprawdę zarabia się w danej grupie.

• dolny kwartyl – odcina "dolną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli dolny kwartyl wynosi np. 1500 zł oznacza to, że 25% osób zarabia poniżej 1500 zł a 75% powyżej 1500 zł.

• górny kwartyl – odcina "górną" 1/4 część zbioru danych. Jeżeli górny kwartyl wynosi np. 3000 zł oznacza to, że 75% osób zarabia poniżej 3500 zł a 25% powyżej 3000 zł.

• pierwszy decyl - wartość, poniżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli pierwszy decyl wynosi 1000 PLN, to 1/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 9/10 powyżej 1000 PLN.

• dziewiąty decyl - wartość, powyżej której mieści się 10% danych. Innymi słowy, jeżeli dziewiąty decyl wynosi 3000 PLN, to 9/10 osób zatrudnionych na danym stanowisku zarabia poniżej, a 1/10 powyżej 3000 PLN.

 Artykuł pochochodzi z serwisu wynagrodzenia.pl